Wanneer je Gabrielle van den Elshout ontmoet, voel je meteen haar passie. Niet alleen voor muziek, maar ook voor wetenschap. Als neurologisch muziektherapeut bij Thebe, met meer dan 25 jaar ervaring, ziet zij elke dag hoe klanken en ritmes méér doen dan emoties oproepen. Muziek kan hersengebieden activeren, functies herstellen en iemand weer in contact brengen met zichzelf en zijn omgeving.
“Veel mensen denken dat muziektherapie gewoon samen zingen is,” zegt Gabrielle met een glimlach. “Maar het is zoveel meer. Het is wetenschappelijk onderbouwd. We beïnvloeden neurologische processen: bewustzijn vergroten, spraak stimuleren, motoriek verbeteren. Muziek is een sleutel tot het brein, en soms tot hoop.”
[de tekst gaat door onder de afbeelding]
Van blokfluit tot breinwetenschap
Gabrielle glimlacht als ze terugdenkt aan haar eerste stappen in de muziek. “Ik was zes toen ik mijn eerste blokfluitlessen kreeg,” vertelt ze. Maar de echte vonk kwam door haar tweelingzusje die een beperking heeft. “Ik zag hoe muziek haar liet ‘aanstaan’. Hoe ze opleefde. Toen wist ik heel zeker, muziek doet iets bijzonders.”
Die ervaring maakte Gabrielle nieuwsgierig. “Op mijn veertiende hoorde ik voor het eerst over muziektherapie. Dat was een eyeopener: geen conservatorium voor mij, maar wél ontdekken hoe muziek mensen kan helpen.”
Ze verdiepte zich in syndromen bij kinderen, startte in 1998 haar eigen praktijk en bouwde vanaf 2019 muziektherapie op binnen Thebe Elisabeth. “Voor mij is muziek niet alleen kunst, het is een sleutel tot verbinding en herstel.”
Muziektherapie: meten, weten en verbeteren
“Muziektherapie is veel meer dan ‘iets leuks doen’,” legt Gabrielle uit. “Uit onderzoek weten we dat ritme invloed heeft op motorische functies en melodie op taalgebieden. Door die kennis doelgericht toe te passen, kun je ademhaling reguleren, hartslag verlagen, houding verbeteren en zelfs alertheid verhogen.”
Hoe kiest de gedreven muziektherapeut muziek voor haar cliënten? “Het is nooit zomaar een liedje,” zegt Gabrielle met overtuiging. “Elke toon, elk tempo heeft een doel. Ik stem alles af: toonhoogte, tempo, toonsoort, dynamiek en klankkleur. Want elk muzikaal element doet iets in het brein. Tempo kan beweging stimuleren, toonsoort beïnvloedt emoties en dynamiek bepaalt hoe alert iemand is.”
Voor Gabrielle is muziektherapie geen standaard recept, maar maatwerk. “Ik kijk naar wie er voor me zit en wat nodig is. Muziek is mijn gereedschap en ik gebruik het heel precies.”
De neurologische magie van Bach
Gabrielle’s ogen lichten op als ze over haar favoriete componist praat. “Bach is voor iedereen fijn, troostend. Maar er zit ook wetenschap achter. In de Matthäus-Passion vind je aria’s in 12/8-maat – dat ritme lijkt op een hartslag. Muziek kan letterlijk fysiologische processen beïnvloeden. Componisten wisten dat vroeger intuïtief, wij onderbouwen het nu neurologisch.”
Ze vertelt over een moment dat haar nog steeds raakt: ‘Ik zat bij een cliënt met het locked-in-syndroom, een neurologische aandoening waarbij bijna alle communicatiemogelijkheden zijn weggevallen. Hij had geen enkele mogelijkheid om te reageren. Ik ben alles hardop gaan benoemen en zette Bach op. En toen gebeurde het, een lichte glimlach. Dat moment bewijst hoe diep muziek reikt.”
[de tekst gaat door onder de afbeelding]
Hoe muziek en onderzoek samen nieuwe kansen creëren
Gabrielle is niet alleen behandelaar, maar ook nieuwsgierige onderzoeker. “Ik wil begrijpen waarom muziek zoveel kan betekenen,” vertelt ze. “Daarom werk ik mee aan wetenschappelijke artikelen, zoals het artikel over micro-interventies voor mensen met Korsakov.”
Ze volgt momenteel ook de master Muziektherapie. Haar zoektocht gaat namelijk verder dan de praktijk. Ooit gestart bij hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder, werkt Gabrielle inmiddels samen met Willemijn van Erp, voortrekker in onderzoek naar bewustzijnsstoornissen en specialistische zorg, verbonden aan het Radboudumc. Gabrielle onderzoekt hoe muziek het brein beïnvloedt bij langdurige bewustzijnsstoornissen.
“Hoe vergroot je alertheid? Hoe activeer je het centrale zenuwstelsel? Hoe helpt muziek bij prikkelverwerking? Dat fascineert me enorm. Want elk antwoord kan een verschil maken in iemands leven.”
Aan het einde van het gesprek vat Gabrielle haar missie samen: “Mijn werk is een combinatie van ziel en wetenschap. Muziek is geen luxe, het is een neurologisch instrument. Dat uitpluizen, daar gaat mijn hart sneller van kloppen.”
Waarom niet overal muziektherapie?
Bij Thebe geloven we in de kracht van muziek. Toch bieden we niet op elke locatie muziektherapie aan. Dat heeft een reden: muziektherapie is een gespecialiseerde behandeling die wordt uitgevoerd door een erkend therapeut en valt onder zorg die vaak via aanvullende indicaties of specifieke financiering geregeld moet worden. Het vraagt maatwerk, kennis van neurologische processen en intensieve begeleiding.
Daarom zetten we op veel locaties muziekactiviteiten in. Deze activiteiten – zoals samen zingen, luisteren of bewegen op muziek – dragen bij aan plezier, ontspanning en sociale verbinding. Ze zijn laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen. Maar wanneer er sprake is van complexe neurologische problematiek, zoals bij mensen met NAH of Korsakov, kan muziektherapie een verschil maken. Op die plekken investeren we in gespecialiseerde zorg, zoals bij Thebe Elisabeth en Thebe Heilaarstaete.