Sensorische overgevoeligheid kan het dagelijks functioneren van mensen ernstig beïnvloeden. Geluiden, bewegingen en andere indrukken komen vaak harder of scherper binnen en raken sneller storend. Wanneer deze gevoeligheid bij mensen met Korsakov aanwezig is kan dit tot extra onrust, spanning en terugtrekgedrag leiden. Om beter inzicht te krijgen in hoe hiermee om te gaan, voerde het Regionaal Expertisecentrum (REC) Korsakov van Thebe Heilaarstaete een eerste, kleinschalige pilot uit met muziektherapie. De eerste resultaten laten zien dat muziek cliënten ontspanning en houvast kan bieden.
Inzicht in prikkelverwerking
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen sensorische overgevoeligheid en overprikkeling. Sensorische overgevoeligheid betekent dat zintuiglijke prikkels, zoals geluiden, intenser worden waargenomen dan bij anderen.
Overprikkeling ontstaat wanneer deze prikkels zich opstapelen. Het brein raakt dan als het ware ‘vol’, waardoor overzicht en zelfregulatie verminderen. Dit uit zich bijvoorbeeld in spanning, vermoeidheid, apathie of juist onrustig en terugtrekkend gedrag.
Bij mensen met het syndroom van Korsakov kan sensorische overgevoeligheid al aanwezig zijn vóór het ontstaan van Korsakov, bijvoorbeeld door bijkomende problematiek zoals ADHD of autisme. Deze onderliggende kwetsbaarheid vergroot de gevoeligheid voor prikkelbelasting in het dagelijks leven.
[de tekst gaat door onder de afbeeldingen]
De beleving van muziektherapie geeft het échte inzicht
Muziektherapeut Aslihan Anik onderzocht binnen deze pilot of neurologische muziektherapie een laagdrempelige, niet‑medicamenteuze manier kan zijn om beter met prikkels om te gaan. In vijf muziektherapiesessies werkte een bewoner van Thebe Heilaarstaete via muzikale aandachtstraining aan focus en prikkelselectie. Deze aandachtstraining werd gecombineerd aangeboden via een persoonlijk afgestemde muzikale ontspanningsoefening met een lichaamsscan.
Tijdens deze sessies werd een duidelijke fysieke ontspanning gemeten: zowel de systolische bloeddruk als de hartslag daalden. De client ervoer daarnaast minder hinder van omgevingsgeluiden, een verbeterde concentratie en gebruikte de muziek uit de sessies spontaan om spanning te verminderen in het dagelijks leven. Hoewel gestandaardiseerde testen geen meetbare verbetering in aandacht of prikkelgevoeligheid lieten zien, onderstreept Aslihan het belang van deze ervaringen.
“De beleving van de cliënt biedt vaak het échte inzicht,” zegt de muziektherapeut van Thebe Heilaarstaete. “Statistisch niet significant” betekent niet dat een therapie geen effect heeft. Door samen muziek te maken en te werken met duidelijke muzikale signalen nodig ik de cliënt actief uit om alert te reageren. Ook mensen met beperkte communicatiemogelijkheden doen mee, bijvoorbeeld door op een instrument te reageren op een muzikaal signaal dat ik geef, bijvoorbeeld op de piano.”
Volgens Aslihan laat het onderzoek zien dat muziektherapie een waardevolle aanvulling kan zijn op het behandel- en begeleidingsaanbod bij Korsakov. “De therapie vertrekt vanuit het lichaam en de directe ervaring, in plaats van vanuit denken en taal. Dit zogenoemde bottom-up werken sluit goed aan bij mensen met Korsakov. Bovendien spreekt het herhalende karakter van muziek het impliciete geheugen aan, dat bij deze doelgroep vaak nog trainbaar is.”
De pilot werd uitgevoerd in het kader van de Master of Music Therapy aan ArtEZ in Enschede en draagt bij aan de ambitie van Thebe om innovatie en mensgerichte zorg verder te ontwikkelen.