Bij Thebe Ruitersbos werken verpleegkundige Tessa de Kort en verpleegkundig specialist Meggy van Loock aan iets nieuws: het Samenzorggesprek-MD. In deze vernieuwde vorm van het multidisciplinair overleg staat niet alleen de zorgvraag centraal, maar vooral de vraag wat voor een bewoner belangrijk is. Het initiatief komt vanuit de praktijk en is nog volop in ontwikkeling. In dit eerste interview vertelt Meggy hoe het idee ontstond en welke veranderingen zij nu al ziet.
---------------------------------------
Binnen Thebe staat De Bedoeling centraal: zorg die niet vertrekt vanuit een aandoening, maar vanuit de mens. Toch merken verpleegkundig specialist Meggy van Loock en verpleegkundige Tessa de Kort dat die gedachte tijdens een multidisciplinair overleg soms naar de achtergrond verdwijnt. Daarom ontwikkelen zij samen het Samenzorggesprek-MD, waarbij de vraag 'Wat is voor deze bewoner écht belangrijk?' opnieuw het vertrekpunt vormt.
"Het voelde alsof we de reis van de bewoner onderbraken", vertelt Meggy. "Tijdens de samenzorggesprekken leren we bewoners echt kennen. We horen wat belangrijk is, welke gewoontes iemand heeft en wat familie graag wil meegeven. Maar zodra we later met verschillende disciplines om tafel zitten, gaat het gesprek bijna automatisch over diagnoses en behandelingen."
Het moment waarop er iets schuurt
Voor Meggy is dat het moment waarop er iets schuurt. Samen met Tessa besluit ze dat dit anders kan. Waar Meggy vooral kijkt naar de inhoud van het overleg en de behandeling, hoort Tessa dagelijks waar collega's op de afdeling tegenaan lopen. Juist doordat zij elkaar aanvullen, ontstaat stap voor stap het idee voor het Samenzorggesprek-MD.
Het idee ontstaat niet achter een bureau, maar gewoon in de praktijk. Vanaf het moment dat iemand een wachtlijstplek krijgt of verhuist naar een locatie van Thebe, voeren collega's samenzorggesprekken met bewoners en hun naasten. Daarin gaat het over zelfredzaamheid, kwaliteit van leven en de vraag wat iemand zelf nog belangrijk vindt.
"Dat zijn ontzettend waardevolle gesprekken", vertelt Meggy. "Je ontdekt niet alleen wat iemand nog zelf kan, maar ook wat iemand gelukkig maakt, welke gewoontes belangrijk zijn en wat familie graag aan ons wil meegeven."
[de tekst gaat door onder de afbeelding]
Waar het anders kan
Toch merkt ze dat die informatie tijdens een multidisciplinair overleg niet altijd vanzelfsprekend terugkomt. "Er zit een arts aan tafel, een verpleegkundig specialist en andere behandelaren. Dan krijgt het gesprek bijna automatisch een medisch karakter. Dat is logisch, maar daardoor raakte soms naar de achtergrond wie iemand eigenlijk is. Terwijl juist die informatie de basis kan vormen voor de zorg die volgt."
Dat inzicht brengt Meggy en Tessa op een idee. "Toen dachten we: waarom noemen we dit eigenlijk nog een multidisciplinair overleg? Is het niet veel logischer als dit óók een samenzorggesprek wordt?" Vanuit die gedachte ontstaat het Samenzorggesprek-MD. Niet als vervanging van het multidisciplinair overleg, maar als een manier om De Bedoeling ook tijdens dit overleg zichtbaar te maken. De medische blik blijft belangrijk, maar vormt niet langer automatisch het vertrekpunt. Eerst kijken collega's naar de mens achter de zorgvraag. Daarna bepalen ze samen welke zorg daarbij past.
Samen krijg je het complete verhaal
Collega’s Meggy en Tessa trekken die ontwikkeling bewust samen. "Tessa zit veel dichter op de teams dan ik. Zij hoort waar collega's tegenaan lopen en merkt als eerste op wat er nodig is. Ik kijk vanuit de behandeling en daardoor vullen we elkaar heel mooi aan." Samen ontwikkelen ze een voorbereidingsformulier dat collega's helpt om met dezelfde informatie het gesprek in te gaan. Niet alleen de medische ontwikkelingen komen aan bod, maar ook vragen als: wat hebben we eerder afgesproken? Wat kan iemand zelf nog? Welke rol spelen de naasten? Is er sinds het vorige gesprek iets veranderd?
Meggy legt uit: "Daardoor krijg je het complete verhaal. Dit doet de bewoner zelf, dit doet de familie en dit doen wij als professionals. Pas als je dat totaalplaatje hebt, kun je echt samen bepalen wat passende zorg is." Volgens Meggy vraagt zo'n verandering tijd. "Mensen hebben hun eigen werkwijze. Iets nieuws voelt al snel als extra werk, daarom is het zo belangrijk dat collega's ervaren waarom dit helpt."
Niet iedere discipline hoeft hetzelfde te vinden
Voor Meggy zit de grootste verandering niet in een nieuw formulier of een andere naam. Die zit in de manier waarop collega’s met elkaar in gesprek gaan. "Vroeger had eigenlijk iedereen zijn eigen agenda." Zelf keek ze vooral naar de medische gebeurtenissen van de afgelopen periode van een bewoner. Een fysiotherapeut keek weer anders naar dezelfde bewoner. "Dat is ook logisch. Iedereen kijkt vanuit zijn eigen vak." Daarom zijn de naasten zo belangrijk. "Zij kennen iemand soms al tientallen jaren en weten wat iemand gelukkig maakt."
Als voorbeeld legt ze uit: "Een fysiotherapeut kan zeggen dat lopen eigenlijk niet meer verantwoord is. Als de familie vervolgens vertelt dat wandelen altijd het mooiste moment van de dag was, voer je ineens een heel ander gesprek. Dan onderzoek je samen hoe je dat, misschien op een andere manier, toch nog mogelijk kunt maken." Volgens Meggy is dat De Bedoeling. "Niet één discipline die bepaalt wat belangrijk is, maar samen ontdekken wat voor deze bewoner de beste zorg is."
Soms zit passende zorg in iets heel kleins
Dat zo'n gesprek veel verschil kan maken, merkt Meggy bij een bewoner met dementie. Tijdens het Samenzorggesprek-MD vertelt de familie dat zij vroeger geen dag begon zonder haar make-up. Dat was een vast onderdeel van haar ochtend en hoorde helemaal bij wie ze was. Sinds haar verhuizing naar het verpleeghuis was die gewoonte ongemerkt verdwenen. "Niet omdat iemand dat bewust had besloten", vertelt Meggy. "Maar simpelweg omdat onze collega’s niet wisten hoeveel betekenis een make-up ritueel voor haar had."
Vanaf dat moment veranderde er iets. Iedere ochtend krijgt de vrouw weer de ruimte om voor de spiegel haar make-up aan te brengen. Lukt dat door haar dementie niet meer zelfstandig, dan helpt een collega haar. "Je ziet meteen verschil. Ze komt weer vaker naar de brasserie. Ze durft zichzelf weer te laten zien. Dat make-up ritueel lijkt misschien iets heel kleins, maar voor haar geeft het haar eigenwaarde terug. Op zo’n moment besef je hoeveel verschil het maakt als je weet wie iemand is, en niet alleen welke zorg iemand nodig heeft.”
De Bedoeling wordt tastbaar
Hoewel het Samenzorggesprek-MD nog volop in ontwikkeling is, zijn de eerste reacties positief. "Collega's herkennen de behoefte van het Samenzorggesprek-MD. Vooral het voorbereidingsformulier helpt enorm." Volgens Meggy maakt deze manier van werken De Bedoeling ook concreet. "De Bedoeling is soms best een groot begrip voor collega’s en naasten. Het Samenzorggesprek-MD laat zien hoe je het iedere dag kunt toepassen. Niet beginnen met de vraag wat er medisch is veranderd, maar met de vraag wie iemand is."
Ze verwacht dat de werkwijze zich de komende tijd verder ontwikkelt. De basis blijft hetzelfde: vertrekken vanuit wat belangrijk is voor een bewoner. Alleen de manier waarop je dat vormgeeft, kan per doelgroep verschillen. "Dat is juist mooi, want zo blijven we leren. Iedere bewoner heeft andere behoeften."
Begin gewoon met die ene vraag
Als Meggy één advies mag geven aan collega's die morgen al anders willen werken, hoeft ze niet lang na te denken. "Vraag eens aan de familie: wat is voor uw vader of moeder de kers op de taart? Waar wordt hij of zij écht gelukkig van? Of stel de vraag: wat had iemand zelf gewild?"
Volgens Meggy verandert vanaf dat moment het hele gesprek. "We kunnen iemands thuissituatie nooit helemaal nabootsen, maar we kunnen er wel voor zorgen dat familie naar huis gaat met het gevoel: jullie kennen mijn vader of moeder. Jullie weten wat belangrijk is en jullie handelen daar ook naar."